သက်တံ့
၁၁. ၇. ၂၀၂၆
အမေရိကန်က အင်္ဂါနေ့နှင့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တို့တွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အီရန်နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မြို့ကြီး ၆ မြို့တွင် လူ ၁၇ ဦး သေဆုံးပြီး ၁၁၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း အီရန်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။
ဇွန်လလယ်ပိုင်းက နှစ်ဦးနှစ်ဖက် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲများကို ရပ်တန့်စေခဲ့သည့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) နောက်ပိုင်း အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ စစ်ရေးတင်းမာမှုတွင် အမေရိကန်သည် အီရန်အရှေ့ပိုင်းမြို့များဖြစ်သည့် အီရန်ရှာဟာ (Iranshahr)၊ ဘန်ဒါအဘတ်စ် (Bandar Abbas)၊ ကိုနာရက်ခ် (Konarak)၊ ချာဘာဟာ (Chabahar)၊ ဘူရှဲရ် (Bushehr) နှင့် အီရန်အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ အာ့ခ်ကာလာ (Aq Qala) မြို့တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အီရန်ရှာဟာ လေဆိပ်ကို တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း မီးသတ်သမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အီရန်နိုင်ငံပိုင်သတင်းအေဂျင်စီ IRNA က ဖော်ပြခဲ့သည်။ သေဆုံး၊ ဒဏ်ရာရသူများတွင် နေရာအသီးသီးမှ ပြည်သူများ ပါဝင်ကြောင်း ဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဆိုသည်။
အမေရိကန်စစ်တပ်၏ အလယ်ပိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (CENTCOM) က ကြာသပတေးနေ့အစောပိုင်းတွင် ထုတ်ပြန်ရာ၌ “ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) အတွင်း ကုန်သွယ်ရေးရေယာဉ်များနှင့် အပြစ်မဲ့အရပ်သား သင်္ဘောသားများကို တိုက်ခိုက်နိုင်သည့် အီရန်၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို ပိုမိုအားနည်းသွားစေရန်အတွက် အီရန်အပေါ် ထပ်တိုးတိုက်ခိုက်မှုတစ်ရပ်”ကို အောင်မြင်စွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
CENTCOM ၏ ပြောကြားချက်အရ အီရန်၏ ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစနစ်များ၊ ကမ်းရိုးတန်းစောင့်ကြည့်ရေးစနစ်များ၊ ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းသိုလှောင်ရုံများ၊ ရေတပ်စွမ်းဆောင်ရည်များနှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးအခြေခံအဆောက်အအုံများ အပါအဝင် အီရန်စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပန်းတိုင်ပေါင်း ၉၀ ကို ထိမှန်ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
အီရန်တာဝန်ရှိသူများက Fars သတင်းအေဂျင်စီသို့ ပြောကြားရာတွင် ချာဘာဟာမြို့ကို တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း ရေကြောင်းထိန်းချုပ်ရေးမျှော်စင်တစ်ခုနှင့် သိုလှောင်ရုံတစ်ခု ထိမှန်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုသည်။ ထို့ပြင် အာ့ခ်ကာလာမြို့ရှိ ရထားလမ်းတံတားတစ်စင်းလည်း တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရကြောင်း အီရန်နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာက ဖော်ပြခဲ့သည်။
အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများအပြီး နာရီပိုင်းအကြာတွင် ဘာရိန်းနိုင်ငံ၌ လေကြောင်းရန်သတိပေးဥဩသံများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ကူဝိတ်နိုင်ငံ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း ၎င်းတို့၏ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစနစ်များသည် ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ကြားဖြတ်ခုခံနေရကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ် (Revolutionary Guards) က ၎င်းတို့သည် ကူဝိတ်ရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းနှစ်ခုနှင့် ဘာရိန်းရှိ စခန်းနှစ်ခုကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အကယ်၍ အမေရိကန်က တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေပါက နောင်တွင် ဒေသတွင်းရှိ အခြားအမေရိကန်စခန်းများအထိ တုံ့ပြန်မှုများ တိုးချဲ့သွားနိုင်ကြောင်း ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။
အီရန်လွှတ်တော် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကော်မတီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Mr. Ebrahim Rezaei က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများအပြီးတွင် တုံ့ပြန်သွားမည်ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ ၎င်းက “အီရန်နိုင်ငံသားတွေရဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ ရိုက်ချက်ကို စောင့်မျှော်နေလိုက်ပါ” ဟု X လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာတွင် ရေးသားခဲ့သည်။
အမေရိကန်သည် အင်္ဂါနေ့ကလည်း အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုများသည် “ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းမောင်းနှင်နေသည့် ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောသုံးစင်းအပေါ် အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
CENTCOM က ၎င်းတို့သည် တိုက်ခိုက်မှုစတင်ပြီး ၄ နာရီခန့်အကြာတွင် လုပ်ငန်းစဉ်ကို မှတ်တမ်းမတင်မီ “ပစ်မှတ်ပေါင်း ၈၀ ကျော်ကို တိကျသေနတ်ပစ်ခဲယမ်းများဖြင့် ထိမှန်အောင် တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ကြောင်း” ပြောကြားခဲ့သည်။
အင်္ဂါနေ့က တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် တောင်ပိုင်းမြို့များဖြစ်သည့် ဘန်ဒါအဘတ်စ်နှင့် ဘူရှဲရ်တို့တွင် လေတပ်နှင့် ရေတပ်မှ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အီရန်စစ်တပ်၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ကိုးကား၍ သတင်းအေဂျင်စီ IRNA က ဖော်ပြခဲ့သည်။
အမေရိကန်နှင့် အီရန် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံးသည် စစ်ပွဲကိုအဆုံးသတ်စေခဲ့ပြီး အီရန်အပေါ် အမေရိကန်၏ ရေတပ်ပိတ်ဆို့မှုကို ဖယ်ရှားပေးကာ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည့် အဆိုပါ MoU ကို ချိုးဖောက်နေသည်ဟု အပြန်အလှန် စွပ်စွဲနေကြသည်။ သို့သော် အဆိုပါ MoU သည် အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ် အနာဂတ်နှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား စီမံခန့်ခွဲမှုကဲ့သို့သော ပိုမိုခက်ခဲသည့် ပြဿနာရပ်များကိုမူ ရက်ပေါင်း ၆၀ ကြာ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုကာလအတွင်း ဆုံးဖြတ်ရန် ချန်လှပ်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အဓိက သဘောထားကွဲလွဲရသည့်အချက်မှာ MoU ၏ ပုဒ်မ ၅ ကြောင့် ဖြစ်ပုံရပြီး ယင်းပုဒ်မတွင် အီရန်အနေဖြင့် “ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့မှ အိုမန်ပင်လယ်ပြင်သို့ လည်းကောင်း၊ အပြန်အလှန်အားဖြင့် လည်းကောင်း ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောများ ဘေးကင်းစွာ ဖြတ်သန်းသွားလာနိုင်ရေးအတွက် ရက်ပေါင်း ၆၀ ကာလအတွင်းသာ မည်သည့်အခကြေးငွေမျှမယူဘဲ မိမိ၏ အကောင်းဆုံး ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုဖြင့် စီမံဆောင်ရွက်ပေးမည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။
အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Mr. Esmaeil Baghaei က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ပြောကြားရာ၌ အီရန်အနေဖြင့် ယခုပြဋ္ဌာန်းချက်ကို “ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားမည့် သင်္ဘောများ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးအတွက် စီမံချက်များ သတ်မှတ်ရန် မိမိတို့တွင်သာ တစ်ဦးတည်းသော တာဝန်ရှိသည်” ဟု အနက်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။ အဆိုပါ ရပ်တည်ချက်ကို ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားလာနေသည့် ခွင့်ပြုချက်မရှိသော သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းအတွက် အကြောင်းပြချက်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။
ပင်တဂွန်စစ်ဌာနချုပ်၏ နေတိုး (NATO) စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးဟောင်း Mr. David Des Roches က Al Jazeera သို့ ပြောကြားရာတွင် “MoU အရ အမေရိကန်အနေနဲ့ အီရန်ဆိပ်ကမ်းတွေအပေါ် အပြန်အလှန် ပိတ်ဆို့ထားမှုတွေကို ဖယ်ရှားပေးဖို့ လိုအပ်ပြီး အမေရိကန်က ဖယ်ရှားပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အီရန်ရဲ့ ရေနံရောင်းချမှုအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေကို ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးဖို့ လိုအပ်ပြီး အမေရိကန်က ပေးခဲ့ပါတယ်။ အီရန်ဘက်ကလည်း ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှာ အရပ်သားသင်္ဘောတွေကို နှောင့်ယှက်တာမျိုး မလုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်” ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။
အီရန်က အဆိုပါသင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်သည့်အခါ တီဟီရန် (အီရန်အစိုးရ) သည် MoU ပါ သတ်မှတ်ချက်များထက် ကျော်လွန်၍ သင်္ဘောများအနေဖြင့် အီရန်ရေပိုင်နက်ကို ဖြတ်သန်းသွားရမည်ဖြစ်ပြီး မဖြတ်သန်းပါက အီရန်က တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော “လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအသစ်” တစ်ရပ်ကို ထူထောင်ရန် ကြိုးပမ်းနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ရှင်းပြခဲ့သည်။
“ဒါဟာ သမ္မတ ထရမ့်အတွက် လက်ခံနိုင်စရာမရှိပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီတိုက်ခိုက်မှုတွေဟာ အဲဒီလုပ်ရပ်အပေါ် လက်စားချေ တုံ့ပြန်တာဖြစ်ပါတယ်” ဟု Mr. Des Roches က ဆိုသည်။
ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က တိုက်ခိုက်မှုများအပြီးတွင် အီရန်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Mohammad Bagher Ghalibaf က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် “အမေရိကန်၏ ခြိမ်းခြောက်မှုများဖြင့် မဟုတ်ဘဲ ‘အီရန်၏ စီမံမှုများ’ ဖြင့်သာ ပွင့်လင်းလိမ့်မည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
“အမေရိကန်ဟာ ဗိုလ်ကျစိုးမိုးတာနဲ့ ကတိဖျက်တာတွေဟာ အလကားမရတော့ဘူးဆိုတာကို အခုထိ သင်ခန်းစာမရသေးဘူး။ ရှင်းရှင်းပဲ ပြောပါရစေ။ ခင်ဗျားတို့ လာတိုက်ရင် ပြန်ချခံရလိမ့်မယ်” ဟု Mr. Ghalibaf က လူမှုကွန်ရက်တွင် ပို့စ်တင်ခဲ့သည်။
ဝါရှင်တန်ဒီစီမှ သတင်းပေးပို့သည့် Al Jazeera သတင်းထောက် Ms. Kimberly Halkett က ထရမ့်ပ်အစိုးရသည် ယခု MoU အရ သင်္ဘောအားလုံး အတားအဆီးမရှိ ဖြတ်သန်းခွင့်ရရှိရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆက်လက်ရပ်တည်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
“ပိုမိုကျယ်ပြန့်တဲ့ ညှိနှိုင်းမှုတွေ လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့ ရက်ပေါင်း ၆၀ အချိန်ပြတင်းပေါက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့တဲ့ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးကတည်းက အမေရိကန်ကတော့ အခုလို ပဋိပက္ခတွေနဲ့ စစ်ရေးအရ ထိပ်တိုက်တွေ့မှုတွေ မြင့်တက်လာတာဟာ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအပေါ် အီရန်က အချုပ်အခြာအာဏာ ကျင့်သုံးနေတာကြောင့်ဖြစ်တယ်လို့ အခိုင်အမာ ပြောကြားနေပါတယ်။ အိမ်ဖြူတော်ကတော့ ဒီရေလက်ကြားဟာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေလမ်းကြောင်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တယ်လို့ အခိုင်အမာ ပြောဆိုထားပါတယ်” ဟု Ms. Halkett က သတင်းပေးပို့ထားသည်။
Ref : Kaieteur News
About the Author
