၇.၅.၂၀၂၆.
Translated by Htwe Ko Tun
အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း(အာဆီယံ) ၏ ၄၈ ကြိမ်မြောက် အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးနှင့် ဆက်စပ်အစည်းအဝေးများမတိုင်မီ အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများအစည်းအဝေးကို ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ စီဘူးမြို့တွင် ယနေ့ မေလ ၇ ရက်က စတင်ကျင်းပခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
အရှေ့တောင်အာရှပြင်ပရှိ ပဋိပက္ခများနှင့်ပတ်သက်သောအကြောင်းအရာများက ဖိလစ်ပိုင်၌ စတင်ခဲ့ သော ဒေသတွင်းအာဆီယံအဖွဲ့၏အစည်းအဝေးများကို လွှမ်းမိုးလိမ့်မည်ဟုမျှော်လင့်ရပြီး အရှေ့အလယ် ပိုင်းအကျပ်အတည်းက အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏လောင်စာတင်သွင်းမှုအပေါ် မှီခိုနေရသော စီးပွားရေးများ အတွက် ပြင်းထန်သောစိန်ခေါ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
ပဋိပက္ခမှ အကျိုးဆက်များကို အများဆုံး ခံစားရသည့် ဒေသများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည့် လူဦးရေ သန်း ၇၀၀ နီးပါးရှိသော နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံပါဝင်သော အာဆီယံအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်များနှင့် ဝန်ကြီးများ၏ နှစ်ရက်ကြာ အစည်းအဝေးများတွင် စွမ်းအင်နှင့် စားနပ်ရိက္ခာ ထောက်ပံ့မှုလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုများကို အဓိကထား ဆွေးနွေးကြမည်ဖြစ်သည်။
ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၏ အလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ ဖိလစ်ပိုင်က အာဆီယံဝန်ကြီးများအနေဖြင့် ထိပ်သီး အစည်းအဝေး မတိုင်မီ ကျင်းပသော အထူးအစည်းအဝေးများတွင် ရေနံခွဲဝေမှု သဘောတူညီချက် မူဘောင်ကို ရေးဆွဲနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားသည်။
“အာဆီယံသည် အကျပ်အတည်းကာလများတွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အကျပ်အတည်းကာလ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အသင့်ဖြစ်မှုကို အားကောင်းစေရန် လိုအပ်ပါသည်” ဟု ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး မာသာ သီရီဆာ လာဇာရိုက ပြောကြားခဲ့သည်။
“အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသောအကျပ်အတည်းနှင့် ၎င်း၏ ကျယ်ပြန့်သော အကျိုးဆက်များ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဒေသပြင်ပတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများက အာဆီယံအပေါ် ချက်ချင်းနှင့် နက်ရှိုင်းသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ရှိနိုင်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့အား သတိပေးသည်” ဟု သူမက မိတ်ဖက်များနှင့် တွေ့ဆုံမှု မတိုင်မီတွင် ထပ်လောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
သံတမန်များနှင့် လေ့လာသုံးသပ်သူများက စွမ်းအင်ပြဿနာသည် ဖိလစ်ပိုင်၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ကျွမ်းကျင်မှုကို စမ်းသပ်ခြင်းတစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်ပြီး အာဆီယံ၏ ပဋိပက္ခများကို အစီအစဉ်တွင် ထည့်သွင်းခြင်းမှ ကာကွယ်ရင်း ဒေသတွင်း တုံ့ပြန်မှုကို ပုံဖော်ရန် ဖိအားပေးမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
၎င်းတို့တွင် ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က အပစ်အခတ်ရပ်စဲပြီးနောက် ငြိမ်သက်နေသော်လည်း အသက်ဆုံးရှုံးမှုများ သော ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားအကြား မဖြေရှင်းနိုင်သေးသော နယ်စပ်အငြင်းပွားမှုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းမှ စစ်ဖြစ်ပွားနေသော ပြဿနာတို့ ပါဝင်သည်။
ဖိလစ်ပိုင်သည် မေလ ၇ ရက်နှောင်းပိုင်းတွင် သမ္မတ ဖာဒီနန် မားကို့စ် ဂျူနီယာနှင့် ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယား ခေါင်းဆောင်များ၏ သုံးပွင့်ဆိုင်တွေ့ဆုံမှုကို စီစဉ်ခဲ့သည်။
“သူတို့က အာဆီယံအစည်းအဝေးအတွက် ကောင်းမွန်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို လိုချင်ကြတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့က ကျွန်တော်တို့ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် တွေ့ဆုံစေချင်ကြတာပါ” ” ဟု ဝန်ကြီးချုပ် အနျူတင် ချန်ဗီရာကူးလ်က ထိုင်းနိုင်ငံမြို့တော် ဘန်ကောက်တွင် သတင်းထောက်များအား ပြောကြားခဲ့သည်။
ဆွေးနွေးမည့် အကြောင်းအရာများကို အသေးစိတ် မဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ရာတွင် ခိုင်မာစွာ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
“မည်သည့်ဆွေးနွေးပွဲမဆို အကျိုးရှိရမည်၊ ထိုင်းအချုပ်အခြာအာဏာနှင့် အများပြည်သူ့အကျိုး စီးပွားကို ကာကွယ်ရမည်။” ဟု အနျူတင်က ပြောကြားခဲ့သည်။။
ထိုင်းနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့သည် ဒီဇင်ဘာလကုန်ပိုင်းမှစ၍ ၈၁၇ ကီလိုမီတာ (၅၀၈ မိုင်) ရှည်လျားသော နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့ပြီး ပထမတစ်ကြိမ်မှာ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ဒ်ထရမ့်ပ် ၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုအပြီးတွင် အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။
စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းအသားတင်ထုတ်လုပ်မှု ဒေါ်လာ ၃ ဒသမ ၈ ထရီလျံခန့်ရှိသော အာဆီယံသည် အကျပ်အတည်းများအပေါ် တုံ့ပြန်မှုများကို ညှိနှိုင်းရန် ကြာမြင့်စွာ ရုန်းကန်နေရပြီး အစည်းအဝေးများသည် ရှင်းလင်းသော မဟာဗျူဟာ သို့မဟုတ် ခိုင်မာသော ကတိကဝတ်များထက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် သဘောတူညီချက်များကို ဖြစ်ပေါ်စေလေ့ရှိသည်။
သို့သော် အာဆီယံနိုင်ငံတစ်ခုမျှ ဤပြဿနာကို ရှောင်လွှဲ၍မရသောကြောင့် စွမ်းအင်ထောက်ပံ့မှု တုန်လှုပ်ချောက်ချားမှု၏ အတိုင်းအတာသည် အုပ်စုကို စကားရည်လုပွဲထက် ကျော်လွန်သွားစေဖွယ် ရှိကြောင်း ဖိလစ်ပိုင်သံတမန်ဟောင်း လော်ရာ ဒယ်လ် ရိုဆာရီယိုက ပြောကြားခဲ့သည်။
Reuters မှ မြင်တွေ့ခဲ့ရသော ကြေညာချက်မူကြမ်းအရ အာဆီယံခေါင်းဆောင်များသည် အမေရိကန်နှင့် အီရန်အကြား ကောင်းမွန်သော ရိုးသားသော ဆွေးနွေးပွဲများနှင့် ရန်လိုမှုများကို ရပ်တန့်ရေး တောင်းဆိုရန် အသင့်ဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ထောက်ပံ့မှု၏ ငါးပုံတစ်ပုံအတွက် ပုံမှန်အားဖြင့် လမ်းကြောင်း တစ်ခုဖြစ်သည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် လမ်းကြောင်းကို အတားအဆီးမရှိ စီးဆင်းစေရန်လည်း တောင်းဆိုထားသည်။
“စီးပွားရေးတည်ငြိမ်မှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် အာဆီယံတစ်ဝန်း ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်မှုကို အားကောင်းစေရန်အတွက် စွမ်းအင်နှင့် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ကုန်ပစ္စည်းများ စီးဆင်းမှုကို အတားအဆီးမရှိ ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ ထပ်လောင်း အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
ထိုအရာများတွင် အစားအစာ၊ စိုက်ပျိုးရေး သွင်းအားစုများ၊ ဆေးဝါးများနှင့် လောင်စာဆီတို့ ပါဝင်သည်။အာဆီယံ လောင်စာမျှဝေရေး သဘောတူညီချက်ကို အစောဆုံး အသက်ဝင်စေရန် အတွက် အလျင်အမြန် အတည်ပြုရန် တိုးတက်မှုကိုလည်း ၎င်းက တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
တောင်တရုတ်ပင်လယ်နှင့်ပတ်သက်၍ တရုတ်အစိုးရနှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းဆိုင်ရာ ရှည်လျားသော ဆွေးနွေးမှုများ ပြီးစီးရန် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များသည် တောင်းဆိုမှုများကို ပြန်လည်စတင်ဖွယ်ရှိပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် ပစ်မှတ်ရက်စွဲသည် ယှဉ်ပြိုင်နေသော အကျိုးစီးပွားများကြားတွင် စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
တရုတ်အစိုးရက ယခုအပတ် စီဘူးတွင် ကျင်းပမည့် အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်မည်မဟုတ်ပေ။
ထို့ပြင် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် အဖွဲ့အတွင်း သဘောထားကွဲပြားမှုများဖြစ်စေခဲ့ရသော မြန်မာ နိုင်ငံ၏ အကျပ်အတည်းကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားမည်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာထိန်းသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း ငါးနှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် တပ်မတော်၏ ကျောထောက်နောက်ခံပြုပါတီတစ်ခုက အနိုင်ရရှိခဲ့သော ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် နိုင်ငံ၏ အရပ်သားအစိုးရသစ်သည် အာဆီယံနှင့် ပြန်လည်ထိတွေ့ဆက်ဆံရန် စိတ်အားထက်သန်နေသည်။
အာဆီယံသည် ရွေးကောက်ပွဲကို အသိအမှတ်မပြုသေးသလို၊ ယခင်စစ်အစိုးရအကြီးအကဲဖြစ်သော သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာခေါင်းဆောင်များသည် ငါးနှစ်အကြာတွင် ထိပ်သီးအစည်းအဝေး များသို့ မည်သည့်အချိန်တွင် ပြန်လည်တက်ရောက်နိုင်သည်ဟုလည်း မပြောသေးပေ။
အစိုးရအနေဖြင့် မကြာသေးမီက ရာထူးမှဖယ်ရှားခံရသော ခေါင်းဆောင်ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား လွတ်ငြိမ်းခွင့်နှစ်ကြိမ်နှင့် ပြစ်ဒဏ်လျှော့ချခြင်းနှင့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းကဲ့သို့သော ခြေလှမ်းများအပြီးတွင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ပွဲများကြားတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးအပေါ် စိတ်ရင်းမှန်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ပေးရန် အာဆီယံနိုင်ငံများကို ဆွဲဆောင်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။
နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရှင်၏ အခြေအနေ သို့မဟုတ် မည်သည့်နေရာတွင် ရှိနေသည်ကို အနည်းငယ်သာ သိရှိရပြီး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံက ၎င်း၏ အာဆီယံအထူးသံတမန်အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပြန်လည် သင့်မြတ်ရေးအတွက် စစ်မှန်သောကတိကဝတ် ၏ လက္ခဏာတစ်ရပ်အနေဖြင့် သူမထံ ဝင်ရောက် ခွင့်ပြုရန် မေလ ၆ ရက်က တောင်းဆိုခဲ့သည်။
Ref- Reuters
About the Author
