လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၁၁ ဘီလျံကျော်က ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဂမ္မာရောင်ခြည်လှိုင်း ဖြာထွက်မှုကို ရုရှားဂြိုဟ်တု ဖမ်းယူတွေ့ရှိ

သက်တံ့
၂၁. ၁. ၂၀၂၆

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၁ ဒသမ ၃ ဘီလျံခန့်က စကြာဝဠာအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အလွန်အားပြင်းသော ဂမ္မာရောင်ခြည်လှိုင်း (Gamma-ray burst) ဖြာထွက်မှုတစ်ခုကို ရုရှားဂြိုဟ်တုတစ်ခုက ဖမ်းယူရရှိခဲ့ကြောင်း RIA Novosti သတင်းဌာနက အင်္ဂါနေ့တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

GRB 260101A ဟု အမည်ပေးထားသည့် အဆိုပါ ဂမ္မာရောင်ခြည်လှိုင်းကို 239Alferov CubeSat အမည်ရှိ ရုရှား ဂြိုဟ်တုငယ်ပေါ်တွင် တပ်ဆင်ထားသည့် ဂမ္မာရောင်ခြည်တိုင်းတာစက် (Spectrometer) က မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အဆိုပါ ရောင်ခြည်လှိုင်း ဖြာထွက်မှုသည် နေထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုကြီးမားသည့် ကြယ်ကြီးတစ်လုံး၏ ဗဟိုချက် (Core) အတွင်း ဒြပ်ဆွဲအားပြိုကွဲမှု (Gravitational Collapse) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု သုတေသီများက ယူဆထားကြသည်။

◾ ဂမ္မာရောင်ခြည်လှိုင်း (GRB) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း

ဂမ္မာရောင်ခြည်လှိုင်း (Gamma-ray burst) ဆိုသည်မှာ စကြာဝဠာအတွင်း Big Bang ပေါက်ကွဲမှုကြီးပြီးလျှင် အပြင်းထန်ဆုံးသော စွမ်းအင်ထုတ်လွှတ်မှု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် စူပါနိုဗာ (Supernova) – နေထက် အဆပေါင်းများစွာကြီးမားသော ကြယ်ကြီးများ သက်တမ်းကုန်၍ ပေါက်ကွဲသွားခြင်း။

တွင်းနက် (Black Hole) ဖြစ်ပေါ်ခြင်း- ကြယ်ကြီးများ ပြိုလဲပျက်စီးပြီး တွင်းနက်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားချိန်တွင် ဧရာမ စွမ်းအင်တန်းကြီးများ ဘေးပတ်ပတ်လည်သို့ ဖြာထွက်လာခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်သည်။

◾ နှစ်ပေါင်း ၁၁ ဘီလျံကျော်က လှိုင်းကို အခုမှ ဘာကြောင့် မြင်ရသနည်း

အာကာသသိပ္ပံတွင် “အဝေးကို ကြည့်ခြင်းသည် အတိတ်ကို ကြည့်ခြင်း” ဖြစ်သည်။ အလင်းသည် တစ်စက္ကန့်လျှင် မိုင်ပေါင်း ၁၈၆,၀၀၀ ခန့် ခရီးနှင်နိုင်သော်လည်း စကြာဝဠာသည် အလွန်ကျယ်ပြောလှသဖြင့် ယခုပေါက်ကွဲမှုမှ ထွက်ပေါ်လာသော ရောင်ခြည်လှိုင်းများသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရုရှားဂြိုဟ်တုဆီသို့ ရောက်ရှိလာရန် နှစ်ပေါင်း ၁၁ ဒသမ ၃ ဘီလျံတိုင်အောင် ခရီးနှင်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ့ ရုရှားဂြိုဟ်တုဖမ်းယူရရှိခဲ့သော အလင်း ရောင်ခြည်လှိုင်းသည် စကြာဝဠာကြီး စတင်ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလျံကျော်အကြာ (လွန်ခဲ့သော ၁၁ ဒသမ ၃ ဘီလျံနှစ်ခန့်) က ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည့် အဖြစ်အပျက်ကို ယခုမှ လက်ခံရရှိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

◾ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ ဖမ်းယူရရှိဖူးသည့် သက်တမ်းရင့်လှိုင်းများ

ယခုကဲ့သို့ ရှေးကျသော ဂမ္မာရောင်ခြည်လှိုင်းများကို ဖမ်းယူနိုင်ရန် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများက အာကာသကြည့်မှန်ပြောင်းများ၊ ဂြိုဟ်တုများကို အပြိုင်အဆိုင် အသုံးပြုနေကြသည်။

အမေရိကန်အာကာသသိပ္ပံ NASA ၏ Swift နှင့် Fermi ဂြိုဟ်တုများသည် နှစ်ပေါင်း ၁၃ ဘီလျံကျော် (ယခု စကြာဝဠာ၏ သက်တမ်း ၁၃ ဒသမ ၈ ဘီလျံကျော်၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ပင် မပြည့်သေးသည့်အချိန်) က ထွက်ပေါ်ခဲ့သော GRB 090423 ကဲ့သို့သော လှိုင်းများကို ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ဖူးသည်။

ရုရှား (Roscosmos): ယခုတွေ့ရှိမှုသည် ရုရှား၏ CubeSat ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်တုငယ်လေးများကပင် အာကာသနက်ပိုင်းမှ အချက်အလက်များကို တိကျစွာ ဖမ်းယူနိုင်စွမ်းရှိလာကြောင်း သက်သေပြလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဥရောပ (ESA): ဥရောပအာကာသအေဂျင်စီ၏ Integral ဂြိုဟ်တုသည်လည်း ဝေးကွာသော ဂလက်ဆီများမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် စွမ်းအင်မြင့်ရောင်ခြည်များကို အစဉ်တစိုက် စောင့်ကြည့်နေသည်။

◾ ယခု ရောင်ခြည်လှိုင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ရုရှားမှ သိပ္ပံပညာရှင်၏ မှတ်ချက်

ရုရှားသိပ္ပံအကယ်ဒမီ၊ Ioffe အင်စတီကျုရှိ စမ်းသပ်ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒဓာတ်ခွဲခန်းမှ အကြီးတန်းသုတေသီ Dmitry Svinkin ၏ ပြောကြားချက်အရ အဆိုပါဂြိုဟ်တုမှ ရရှိသည့် အချက်အလက်များသည် ကောင်းကင်ယံရှိ ဂမ္မာရောင်ခြည်လှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်သည့်နေရာကို ပိုမိုတိကျစွာ တိုင်းတာသတ်မှတ်နိုင်ရန် အထောက်အကူပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

Ref : :
Xinhua News Agency: Russian satellite detects gamma-ray burst from 11.3 bln years ago.
RIA Novosti: Data from 239Alferov CubeSat on GRB 260101A.
NASA Astrophysics: General information on Gamma-ray Bursts (GRBs) and past detections.
Space.com: Understanding Light Travel Time and Cosmic Distances.